تهویه مطبوع چیست؟
همه میدانیم یخچال چیست. وسیله ای که مواد غذایی را در یک دمای معین که پائین تر از دمای هوای بیرون است (محیط قرار گیری یخچال) نگه میدارد و علت استفاده از آن به ذات مواد غذایی باز میگردد که در دماهای بالاتر(و شاید پائین تر) دچار فساد یا تغییر ماهیت می شوند.
انسان نیز همین گونه است. اگر محیط زندگی اش مثل تنور یا یک یخچال باشد دچار تغییر ماهیت(تبدیل شدن به جنازه!) می شود. برای اینکه کار کرد سالم بافت های بدن انسان تضمین شود بایستی دمای بدن حدود ۳۷ درجه سانتیگراد باشد. آلارم بدنی انسان در مقابل بیماریها همین دمای بدن است.
به واسطه ی سوخت و ساز، همیشه مقداری گرما توسط بدن تولید میشود و چون دمای بدن نباید از حد مجاز بیشتر شود پیوسته به محیط اطراف گرما منتقل میکند. همانطور که میدانیم انتقال گرما( و نه دما) از محیط گرم تر به محیط سردتر صورت میگیرد، پس نباید انتظار داشت محیط زندگی انسان در دمایی بالاتر از دمای بدنش قرار داشته باشد، چون امکان انتقال گرما از بدن به محیط وجود نخواهد داشت و صد البته بدن در این حالت گرمای محیط را هم جذب میکند و در سیستم بدن مشکل بوجود خواهد آمد. همچنین قرار گیری بدن در محیط بسیار سرد هم مشکلاتی به همراه دارد. در این حالت گرما بیش از اندازه از بدن به محیط دفع شده و بدن از حالت تعادل گرمائی خارج و سردتر از شرایط ایده ال انسانی میشود. علاوه بر اینها فعالیت بدنی نیز در تعادل گرمایی بدن موثر است. بدن انسان در هر وضعیت و حالتی باشد مقداری مختص همان حالت گرما به بیرون انتقال میدهد.
تا اینجا معلوم شد عوامل موثر بر شرایط تعادل گرمایی بدن اول دمای محیط و دوم نوع فعالیت بدن است.
آیا میدانید انسان بالغ در حال استراحت به میزان نیم متر مکعب در ساعت تنفس میکند و در حال فعالیت این میزان به شش برابر هم می رسد؟ این را هم بدانید که میزان Co2 بازدم انسان در بیست و چهار ساعت به یک کیلوگرم میرسد! این یعنی در یک محیط بسته علاوه بر تنظیم دمای ایده آل به تهویه ی هوای استفاده شده توسط ساکنین باید اندیشید. ما باید جای دی اکسید کربن را با اکسیژن عوض کنیم.
علاوه بر تنفس، پوست بدن نیز گرما به محیط میدهد. سهم تنفس از این انتقال گرمای آدمیزادی! تنها ۲ درصد است. انسان ها در اثر سوخت و ساز مواد غذایی از خود حرارت ساطع می کنند. این انتقال حرارت به سه فرم جابجایی(۲۵ درصد) و تبخیر(۳۰درصد) و تشعشع (۴۳ درصد) است.
هدف از تهویه ایجاد شرایط ایده آل برای آسایش انسان است که از روی تغییرات روی خواص هوا صورت میگیرد. کاهش یا افزایش دمای هوا، رطوبت و کاهش آلودگی از جمله وظایف یک سیستم تهویه است. در سیستم های قدیمی فقط به تنظیم دمای اتاق بسنده میشد در حالی که سیستم های تهویه امروزی بنا به ایجاد شدن محیط های جدید کاری و اجتماعی( مثل سالن های ورزشی، کارگاه های مختلف، استودیوهای فیلمبرداری و …)به تنظیمات مختلف و دقیق تری مجهز هستند که حتی پاکیزگی هوا از آلودگیها هم جزء وظایف آنها به شمار می رود. دقت شود سیستم های تهویه جدید حتی از آسیب های رطوبت به دیواره ی ساختمان نیز جلوگیری میکند.
برای اینکه محیطی را تهویه کنیم(شرایط دمائی، رطوبتی دلخواه را اعمال کنیم) باید نسبت به ویژگیهای جغرافیایی و فیزیکی و محتوایی آن محیط آگاه باشیم.
جمله ی فوق را با آب طلا باید نوشت. مشکل من و بسیاری دیگر این است که برای محاسبات گرمایش و سرمایش یک محیط به سرعت دست به قلم میشویم و فرمول ها را از شکم کتاب ها بیرون میکشیم و شروع به جاگذاری اعداد میکنیم. پیش از این فرمول بازیها باید بدانیم این محیط ما کجاست؟ در آفریقای جنوبیست یا سیبری؟ شمال محیط ما کدام طرف است و جنوبش کجاست؟ محیط ما در دشت است یا در شهری با ساختمان های بلند؟ قرار است چه کاری در این محل انجام شود؟ ورزشگاه است یا کتابخانه؟ چند نفر درون آن فعال هستند؟ همچنین باید بدانیم جنس این محل از چیست؟ دیوار آن از آجر است؟ چند پنجره دارد؟ در های آن از چوب هستند یا آهن؟
شکل فوق خلاصه ی فعالیت یک مهندس تاسیسات را نشان میدهد.